Instalacja polskich znaków na komputerach Atari ST/TT/Falcon

Witam ponownie , w pierwszym artykule dotyczącym serii Atari ST/TT/Falcon opisałem wszystkie dostępne modele komputerów Atari 16/32 bitowe. Teraz każdy nowy właściciel takiego komputera w Polsce stanie przed dylematem pisanie w naszym ojczystym języku. Tym artykułem chciałbym każdemu takiemu użytkownikowi szybko i bez większych problemów przejść ten etap konfiguracji komputera. Problem instalacji polskich znaków na komputery 16/32 bity objawił się natychmiast wraz z pojawieniem po raz pierwszy komputerów serii ST czyli w 1985 r. W chwili obecnej w Internecie można znaleźć wiele rozwiązań, nakładek na system w postaci akcesoriów np. „Mikolaj Rej Instalator” i itp. Ja używam już od wielu lat niezależnie na wszystkich komputerach czyli Atari STE, Atari TT, Falcon 030 oraz na klonach programu o nazwie „Polskie Znaki” wersja 3.02 autorstwa Michała Kowalskiego.

W artykule tym chciałem dokładnie opisać instalację polskich znaków w systemie TOS, MiNT, Magic oraz GENEVA i używania ich w podstawowych aplikacjach czyli w edytorach tekstów takich np. takich jak QED lub innych podobnych korzystających tylko i wyłącznie z czcionek systemowych, kończąc na bardziej zaawansowanych edytorach np. Papyrus korzystającego z czcionek wektorowych *.SPD lub windowsowych *.TTF, no i na koniec opis instalacji dla flagowego programu do składu tekstu (Desktop Publishing – DTP) czyli Calamus, który to przede wszystkim korzysta z własnych czcionek wektorowych *.CFN.

Rozwiązanie problemu instalacji polskich znaków zacznę od systemu TOS.
Do katalogu AUTO kopiujemy plik POL_FONT.PRG oraz do katalogu w którym trzymamy pliki *.CPX (najczęściej jest to C:\CPX\) panelu kontrolnego (XCONTROL.ACC, ZCONTROL.ACC lub COPS.ACC) odpowiedni plik o nazwie POL_FONT.CPX.

Rys. 1. Zrzut ekranu panelu kontrolnego Polskie fonty z prawidłowymi ustawienia.
Rys. 1. Zrzut ekranu panelu kontrolnego Polskie fonty z prawidłowymi ustawienia.

W ten oto sposób bardzo szybko możemy uzyskać polskie litery na ekranie komputera przy wykorzystaniu czcionek systemowych w TOS-ie. Jeżeli jednak np. przy wciśnięciu klawisza ALT + A nie pojawia się litera „ą” należy sprawdzić ustawienia w panelu kontrolnym, prawidłowe ustawienia są pokazane na rys. 1., powinno być wybrana opcja „Atari” oraz „polskie” wraz z odpowiednią kombinacją klawiszy ALT, CONTROL lub klawisz „deadkey” i po restarcie komputera będziemy możliwość pisania z polskimi znakami.

Bardziej zaawansowany użytkownik wie jednak, że sposobów kodowania polskich znaków jest kilkanaście w zależności od komputera, systemu operacyjnego i itp., co będzie bardziej przydatne dla użytkowników chcących przenosić swoje teksty na inne platformy sprzętowe, systemy.

Najlepszym takim programem w mojej ocenie, który nam to umożliwia jest właśnie wspomniany powyżej „Polskie Znaki” i postępujemy tak samo jak opisałem powyżej i otwieramy „Polskie fonty”, w którym to wybieramy sposób kodowania polskich znaków.

Rys. 2. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie możemy wybrać inny sposób kodowania polskich znaków.
Rys. 2. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie możemy wybrać inny sposób kodowania polskich znaków.

W zakładce „Standard PL znaków” mamy do wyboru kilka opcji:
Atari,
Latin-2,
Mazovia,
Windows,
inny.

Dla użytkowników bardziej zaawansowanych pragnących kodować polskie znaki w innym standardzie np. Windows” lub np. tutaj nie wymieniony wybieramy opcję „inny” (patrz rys. 2)

Ponadto w zakładce „Klawiatura” sprawdzamy ustawienia odpowiednio litery „Ą” z „A”, „ż” z klawiszem „z”, „ź” z klawiszem „x” itp. (Rys. nr 3).

Ostatnią rzeczą jaką należy wykonać to ustawienie w zakładce „Standard” standardu kodowania polskich znaków w trybie szesnastkowym. W moim przypadku używam do tego kodowania ISO 8859-2. Szczegóły sposobu ich kodowania można znaleźć w Internecie na stronie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodowanie_polskich znaków.

Rys. 3. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie możemy ustawić prawidłowe wpisywanie polskich znaków w zakładce „Ustawienia” i wybraniu opcji.
Rys. 3. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie możemy ustawić prawidłowe wpisywanie polskich znaków w zakładce „Ustawienia” i wybraniu opcji.

Dokładnie się przyglądając widzimy, że w przypadku kodowania ISO-8859-2 polską literę „Ą” uzyskujemy dziesiętnie jako 161 co odpowiada $A1 w trybie szesnastkowym i itp. dla pozostałych polskich znaków (Rys. nr 4). Na tym kończy się odpowiednie ustawienia w programie „Polskie znaki”.

Wszystko to co napisałem powyżej w prosty sposób załatwia rozwiązanie polskich znaków, jednak w dalszej części chciałbym pójść dalej i mam nadzieję nadal w dość prosty i przejrzysty sposób wyjaśnić, jeśli będziemy chcieli zastosować i pisać po polsku nie tylko w samym systemie operacyjnym ale już przy zastosowaniu bardziej profesjonalnego oprogramowani jakie jest dostępne na Atari. Mowa tutaj np. przy wykorzystaniu edytorów tekstu wykorzystujących czcionki wektorowe np. Papyrus i itp. W tym celu należy w pierwszej kolejności zastosować nakładkę na system, która to umożliwia a jest nim NVDI od wersji 2.5 wzwyż. Przy czym każdy użytkownik komputera Atari ST/STE z małą ilością pamięci operacyjnej powinien pamiętać, że im wyższa wersja tym program ten zabiera więcej pamięci, co w przypadku użytkowników dysponujących np. pamięcią 4MB ma istotne znaczenie.

Rys. 4. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie wpisujemy szesnastkowo kody w danym sposobie kodowania polskich znaków. Podany przykład odpowiada w przypadku kodowania ISO 8859-2.
Rys. 4. Zrzut ekranu panelu kontrolnego gdzie wpisujemy szesnastkowo kody w danym sposobie kodowania polskich znaków. Podany przykład odpowiada w przypadku kodowania ISO 8859-2.

Należy tutaj dodać, że NVDI „New VDI”, to programowy sterownik ekranowy (oraz innych urządzeń) zwiększający prędkość działania i możliwości standardowego sterownika zawartego w ROMie komputera. Odczuwalnie zwiększa szybkość operacji graficznych i możliwości systemu. Oprócz poprawy działania funkcji działania ekranu pozwala na zainstalowanie w systemie nowych czcionek (w tym także, od wersji 3.0, wektorowych, tj. Speedo i TrueType), sterowników drukarek, ploterów itp. Można stwierdzić że jest to program niezbędny do pracy pod systemami opartymi na TOSie i kompatybilnych (Magic, MINT). Oprócz wspomnianych wyżej nowinek, które otrzymujemy po zainstalowaniu dostajemy możliwość podmiany i używania w TOSie innego zestawu czcionek systemowych (rastrowych, pliki z rozszerzeniem *.FNT), które to wpisujemy, edytując plik o nazwie ASSIGN.SYS znajdujący się bezpośrednio na dysku C:\ wpisujemy odpowiednie nazwy czcionek dla różnych rozdzielczości ekranu i ich wielkości np.

01p SCREEN.SYS
s SYSTEM8.FNT
s SYSTEM9.FNT
s SYSTEM10.FNT
s MONACO20.FNT

Oczywiście wyżej wspomniany czcionki czyli np. SYSTEM10.FNT i itd., muszą zawierać polskie znaki w standardzie ISO, ponadto muszą znajdować się w katalogu C:\GEMSYS\.
Myślę, że można je znaleźć bez większych problemów w Internecie ewentualnie samemu przygotować przy wykorzystaniu dowolnego edytora czcionek bitmapowych (rastrowych) np. FONTKIT4.PRG. Ja takie czcionki nabyłem razem z zakupem takiego programu na dyskietce do polskich znaków „Polskie znaki” w starszej wersji 1.21, gdzie miałem już odpowiednio przygotowane czcionki w standardzie ISO-8859-2 i nie tylko, jak choćby w standardzie ATARI-Calamus (AtariPL), potrzebnym przy prawidłowym instalowaniu polskich znaków przy wykorzystaniu programu Calamus. Ale dokładny opis jak należy to zrobić znajdzie się w dalszej części tego artykułu.

Takie skonfigurowanie polskich znaków będzie umożliwiało pisanie drogi użytkowniku polskich tekstów przy wykorzystaniu czcionek systemowych załadowanych w pliku ASSIGN.SYS, czyli pisanie przy wykorzystaniu edytorów tekstu korzystających z takich czcionek, czyli np. QED i itp.

Inaczej jest przy wykorzystaniu czcionek wektorowych czyli *.SPD albo *.TTF ładowanych do systemu przy pomocy programu NVDI, a wykorzystujących takie czcionki czyli np. edytor tekstu Papyrus. W takim wypadku musisz mieć odpowiednio skonfigurowaną mapę takich czcionek, jest to plik SPDCHAR.MAP. Który to trzeba odpowiednio skonfigurować, a można to zrobić przy pomocy programu CHARMAP5.APP, w tym także programie możesz w tym samym pliku (SPDCHAR.MAP) ustawić polskie czcionki dla czcionek wektorowych TRUETYPE czyli windowsowych *.TTF. Tak zrobioną mapę można wykorzystać np. we wspomnianym w Papyrusie i korzystać zarówno z czcionek *.SPD, a także z czcionek *.TTF. Przy jakichkolwiek kłopotach proszę o kontakt. Wyżej wspomniany program można bez najmniejszych kłopotów odnaleźć w chwili obecnej na wielu serwerach w Internecie.

Teraz przejdę do odpowiedniej konfiguracji czcionek aby móc pisać po polsku w programie Calamus. Dla każdego użytkownika tego programu jest rzeczą naturalną, że korzysta on z własnych czcionek wektorowych *.CFN, a czcionek takich jest ogromna ilość.
W tym wypadku sprawa jest o wiele prostsza i polega tylko na wybraniu prawidłowych opcji w nakładce „Polskie znaki”. W odpowiednim pliku CPX POL_FONT.CPX
w zakładce „Ustawienie” wybieramy Atari oraz polskie (patrz rys. 1) i tak zapisujemy ustawienia. Można też zmienić nazwę pliku PRG i CPX na inną np. POLFONT lub dowolną nazwę wg własnego uznania, co pozwoli przy odpowiednio skonfigurowanym programie podczas bootowania komputera np. (Xboot) wybierając odpowiednio konfigurację w zależności od potrzeb. Należy pamiętać, że jeżeli chce się także korzystać z polskich czcionek systemowych to należy zmienić ładowanie czcionek w pliku ASSIGN.SYS,
w którym to podaje się czcionki, mające odpowiednio ustawione polskie znaki przy wykorzystaniu kodowania Atari-Calamus, ja u siebie w Xboot wybieram także odpowiedni ASSIGN.SYS.

Na tym kończy się pierwszy etap konfiguracji polskich znaków w systemie TOS. W tej części mojego artykułu poświecę użytkownikom, systemu operacyjnego MiNT, systemu nadal rozwijanego, dla którego powstają wszelkiego rodzaju usprawnienia sterowniki i nie tylko, lecz bardziej wymagającego, mowa o większych wymaganiach pamięciowych, a skonfigurowanie go dla komputera z pamięcią 4MB to niezwykle trudne i skomplikowane zadanie nawet dla zaawansowanego użytkownika. System ten polecam dla użytkowników32-bitowych komputerów tj Atari TT/Falcon czy klonów jak Milan, Hades, Firebee, czy współczesnych emulatorów.

W przypadku MiNT-a jest to o wiele prostsze, a sama konfiguracja jest bardzo uproszczona wraz z łatwym sposobem przełączania pomiędzy dostępnymi zainstalowanymi kodowaniami polskich znaków.

W systemie MiNT w dystrybucji FreeMiNT-a, jeżeli dobrze pamiętam od 1.16.1, odpowiednia konfiguracja wymaga ustawień w pliku XAAES.CNF (jeśli korzysta się z tej nakładki na system FreeMiNT). W pliku XAAES.CNF znajdujemy taką linię:
„Switch keyboard tables”
w które to wpisuje nazwy zainstalowanych klawiatur
keyboards = <, calamus, british

jak dokładnie należy to zrobić jest opisane w samym pliku konfiguracyjnym XAAES.CNF w opisie przełączanie pomiędzy klawiaturami CALAMUS.TBL oraz BRITISH.TBL przy pomocy kombinacji klawiszy np. „ALT+CTRL+<” wspomniane pliki muszą znajdować się w katalogu np. C:\MINT\1-19-CUR\.

Ponadto należy pamiętać oczywiście o czcionkach *.FNT podobnie jak w przypadku TOS-a ustawionych w pliku ASSIGN.SYS.

Rys. 5. Zrzut ekranu programu do edycji plików konfiguracyjnym z odpowiednim kodowaniem polskich znaków dla systemu MiNT.
Rys. 5. Zrzut ekranu programu do edycji plików konfiguracyjnym z odpowiednim kodowaniem polskich znaków dla systemu MiNT.

Do edycji klawiatur służy program dołączony do dystrybucji FreeMiNTa o nazwie KEYEDIT.APP, a wszystko odbywa się w prosty i przejrzysty sposób (zrzut ekranu umieszczony poniżej). W polu „Character set” pokazuje nam się zainstalowana czcionka systemowa, w polu „Select layout” tak jak to pokazuje zrzut ekranu (Rys. 5) wybieramy Atari oraz klawiaturę jaką mamy podpiętą do komputera czyli UK, USA, FRANCE i itp., następnie wybierając małe i duże litery ALT, ALT+SHIFT ustawiamy poprzez odpowiednie wybieranie z pola „Character.set”. W ten sposób przygotowujemy sobie alternatywne kodowanie np. dla programu CALAMUS.TBL.

Na zakończenie tego artykułu ponownie wrócę do użytkowników mniej zasobnych. Oprócz MiNT-a w chwili obecnej istnieje jeszcze inne systemu operacyjne o charakterze wielowątkowości (przyp. red. możliwość uruchomienia kilku programów w tym samym momencie) mowa tutaj o systemie MagiC, bardzo szybkim i w swoim szczytowym okresie bardzo popularnym.

I już całkowicie na koniec, należy wspomnieć o systemie GENEVA, wzorowanym na MiNTcie a od stycznia br. dostępnym dla każdego użytkownika komputerów Atari ST. Jego nie zaprzeczalną cechą wyróżniająca się od pozostałych systemów wielozadaniowych myślę tutaj o MINTcie, MagiCu sa najmniejsze wymagania sprzętowe. Wraz z dedykowanym i napisanym przez tego samego autora pulpicie o nazwie NeoDesk po zainstalowaniu zajmuje razem w pamięci operacyjnej tylko ok. 600KB, co dla użytkowników komputerów ST/STE z maksymalną dostępna pamięcią np. 4MB stanowi ogromną zaletę przy okazji dostajemy system wielowątkowy.

W przypadku systemów operacyjnych MagiC czy GENEVA konfiguracja polskich znaków odbywa się w sposób identyczny jak w przypadku czystego systemu TOS. Należy w zależności od wybranego standardu kodowania odpalić program w katalogu AUTO oraz CPX czyli odpowiednio POL_FONT.PRG i POL_FONT.CPX, pamiętając o załadowaniu odpowiedniego pliku ASSIGN.SYS. W ten oto sposób uzyskujemy polskie znaki zarówno w systemie jak i z aplikacji korzystających z czcionek wektorowych np. PAPYRUS.

Podsumowując mam nadzieję, że poniższy tekst przyda się wielu użytkownikom komputerów 16 i 32 bitowych począwszy od 520 ST a skończywszy na klonach MILAN, HADES, FIREBEE i itp.

Wszelkie uwagi o niedoskonałościach poniższego artykułu proszę kierować do autora. W razie jakichkolwiek niejasności postaram się w rzetelny sposób rozwiązać każdy problem. W przypadku zainteresowania mogę w niedalekiej przyszłości opisać dokładną konfigurację przy wykorzystaniu czcionek wektorowych *.SPD oraz *.TTF, czyli opisać sposób odpowiedniego przygotowania mapy pliku SPDCHAR.MAP.

Piotr „Kroll” Mietniowski

(kroll@atarifan.pl)


Prawa autorskie

Wszelkie materiały (w szczególności: artykuły, opowiadania, eseje, wywiady, zdjęcia) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, jest zabronione.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.